Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies klikając przycisk Ustawienia. Aby dowiedzieć się więcej zachęcamy do zapoznania się z Polityką Cookies oraz Polityką Prywatności.
Ustawienia

Szanujemy Twoją prywatność. Możesz zmienić ustawienia cookies lub zaakceptować je wszystkie. W dowolnym momencie możesz dokonać zmiany swoich ustawień.

Niezbędne pliki cookies służą do prawidłowego funkcjonowania strony internetowej i umożliwiają Ci komfortowe korzystanie z oferowanych przez nas usług.

Pliki cookies odpowiadają na podejmowane przez Ciebie działania w celu m.in. dostosowania Twoich ustawień preferencji prywatności, logowania czy wypełniania formularzy. Dzięki plikom cookies strona, z której korzystasz, może działać bez zakłóceń.

Więcej

Tego typu pliki cookies umożliwiają stronie internetowej zapamiętanie wprowadzonych przez Ciebie ustawień oraz personalizację określonych funkcjonalności czy prezentowanych treści.

Dzięki tym plikom cookies możemy zapewnić Ci większy komfort korzystania z funkcjonalności naszej strony poprzez dopasowanie jej do Twoich indywidualnych preferencji. Wyrażenie zgody na funkcjonalne i personalizacyjne pliki cookies gwarantuje dostępność większej ilości funkcji na stronie.

Więcej

Analityczne pliki cookies pomagają nam rozwijać się i dostosowywać do Twoich potrzeb.

Cookies analityczne pozwalają na uzyskanie informacji w zakresie wykorzystywania witryny internetowej, miejsca oraz częstotliwości, z jaką odwiedzane są nasze serwisy www. Dane pozwalają nam na ocenę naszych serwisów internetowych pod względem ich popularności wśród użytkowników. Zgromadzone informacje są przetwarzane w formie zanonimizowanej. Wyrażenie zgody na analityczne pliki cookies gwarantuje dostępność wszystkich funkcjonalności.

Więcej

Dzięki reklamowym plikom cookies prezentujemy Ci najciekawsze informacje i aktualności na stronach naszych partnerów.

Promocyjne pliki cookies służą do prezentowania Ci naszych komunikatów na podstawie analizy Twoich upodobań oraz Twoich zwyczajów dotyczących przeglądanej witryny internetowej. Treści promocyjne mogą pojawić się na stronach podmiotów trzecich lub firm będących naszymi partnerami oraz innych dostawców usług. Firmy te działają w charakterze pośredników prezentujących nasze treści w postaci wiadomości, ofert, komunikatów mediów społecznościowych.

Więcej
Sobota, 24 lutego 2024
Imieniny: Maciej, Bogusz, Modest
słonecznie
10°C
Kliknij aby, przetłumaczyć stronę za pomocą Google Tłumacz
Powróć do: Dla Turysty

Historia

Wszystko ma swoją historię

Szamotuły - Rynek - Pocztówka

Szamotuły - Rynek

Po raz pierwszy Szamotuły wspomniane zostały w dokumencie fundacyjnym klasztoru w Obrze, wystawionym 23 IV 1231 roku przez księcia Władysława Laskonogiego. Jako świadek tego aktu wymieniony został komes Wincenty z Szamotuł (Wincencius de Samotul). Wzmianka z tego czasu odnosi się do nieistniejących obecnie Starych Szamotuł (Antiqua Schamotuli), a więc osady położonej na północ od dzisiejszego miasta, między dzisiejszym Mutowem i Szczuczynem. Wedle obecnego stanu wiedzy, w pobliżu niej w 2. połowie XIII wieku komes Tomisław założył pierwsze miasto. Tu też mieścił się kościół parafialny świętego Marcina z Tours oraz siedziba najstarszych dziedziców Szamotuł. Być może na skutek wojny między Grzymalitami i Nałęczami w 1383 i 1384 roku lub innego kataklizmu, Stare Szamotuły uległy zniszczeniu. Do XIX wieku wieś funkcjonowała pod nazwą Stare Miasto, a później, wraz z rozpadem ostatnich zabudowań przestała istnieć. Na przełomie XIII i XIV wieku, a z pewnością w ciągu XIV wieku miasto – „Nowe” Szamotuły – ulokowano nieco na południe, w miejscu, w którym znajduje się do dzisiaj. Centrum stanowił rozległy kwadratowy rynek, z zabudową wewnętrzną, która była typowa dla miast monarszych, a którą w Wielkopolsce miały jedynie Poznań i Kalisz. W oddaleniu od rynku wybudowano kościół farny świętego Stanisława biskupa i męczennika.

Nałęczowie Szamotulscy władali miastem do 2. połowy XIV wieku, kiedy przejęli je Świdwowie. Wówczas rezydencją właścicieli Szamotuł był zamek, położony na południe od miasta, zwany Świdwińskim. W połowie XV wieku nastąpił podział miasta i dóbr między dwóch synów Dobrogosta – Jana (południowa część z Zamkiem Świdwińskim) i Piotra (północna część). Syn Piotra – Andrzej Szamotulski – na północy wzniósł drugi zamek, który w części przetrwał do dzisiaj. Po jego śmierci w 1511 roku zamek i północne dobra odziedziczył Łukasz II Górka, późniejszy biskup włocławski. W 1542 roku kościół parafialny św. Stanisława podniesiony został do godności kolegiaty z kapitułą prałatów i kanoników. W XVI wieku Szamotuły stały się też silnym ośrodkiem braci czeskich i protestantów. XV i XVI-wieczne miasto było ważnym ośrodkiem kulturalnym, który wydał szereg studentów i uczonych Akademii Krakowskiej czy Akademii Lubrańskiego. Tu też działała jedna z pierwszych w Wielkopolsce drukarni. Sławę miastu i Wielkopolsce przyniósł bodaj najwybitniejszy ówczesny polski kompozytor – Wacław z Szamotuł (około 1524-1560). W 1579 roku część miasta i dóbr należących do Górków stała się własnością Rokossowskich. Na skutek późniejszych transakcji majątkowych w 1635 roku całe miasto przeszło na własność Kostków, następnie w 2. połowie XVII wieku Korzbok Łąckich i w 1723 roku Mycielskich. Mimo częstych zmian właścicieli do XVII wieku Szamotuły były prężnym ośrodkiem rzemieślniczym, a z uwagi na przebiegający szlak także handlowym. Od 1666 roku, czyli od czasu uznania za cudowne wydarzenia związane z obrazem Matki Boskiej – „Szamotuł Pani”, Szamotuły stały się znanym w kraju sanktuarium maryjnym, do którego ściągały rzesze pielgrzymów.

Dopiero od połowy XVII wieku kolejne konflikty wojenne, toczące się w Wielkopolsce i całej Rzeczpospolitej oraz niekorzystne procesy gospodarcze doprowadziły do powolnego upadku miasta. Wraz z II rozbiorem Polski w 1793 roku Szamotuły (liczące 1120 mieszkańców) dostały się pod władanie pruskie. Przejściowo, w latach 1807-1815, miasto znalazło się w administracji Księstwa Warszawskiego. W 1818 roku Szamotuły stały się stolicą powiatu i innych urzędów (m.in. sądu i więzienia). Wraz z nadaniem nowego porządku miejskiego w 1835 roku Szamotuły przestały być miastem prywatnym, a ostatni właściciele – Mycielscy – sprzedali zamek i dobra w 1837 roku. Odtąd były w posiadaniu kolejnych niemieckich rodów: von Brandt, od 1842 roku Bethe i od 1862 roku książąt von Sachsen Coburg Gotha. Do początku XX wieku kilkakrotnie zwiększyła się populacja miasta (1910 rok – 6878), w którym obok Polaków i Żydów, osiedliła się znacząca społeczność niemiecka. Wyznawcy religii mojżeszowej i ewangelicy posiadali własne miejsca kultu i szkoły. W drugiej połowie XIX wieku nastąpił rozwój gospodarczy miasta, powstało szereg dużych zakładów przemysłowych, wśród których największym była cukrownia. Jednak antypolska i antykatolicka polityka zaborcy wyzwoliły w szamotulanach ducha walki, który zawiódł ich na front kolejnych powstań narodowych: listopadowego (1830-1831), wielkopolskiego (1848 rok) i styczniowego (1863-1864). Porażki nie osłabiły ducha niepodległościowego, w oczekiwaniu na odrodzenie ojczyzny społeczeństwo zaangażowało się w pracę organiczną, podejmując inicjatywy kulturalne i gospodarcze służące utrzymaniu polskości. Właśnie w Szamotułach powstało słynne Kasyno Obywatelskie (1835 rok) i pierwsze w Polsce towarzystwo archeologiczne pod nazwą Towarzystwo Zbieraczów Starożytności Krajowych (1840 rok) oraz szereg innych organizacji.

Szamotulanie znacząco zasłużyli się w okresie powstania wielkopolskiego (1918-1919), nie tylko w przejęciu władzy w powiecie, ale również walcząc na frontach i wyzwalając zachodnie i północne obszary Wielkopolski. W latach międzywojennych miasto stało się prężnym ośrodkiem życia kulturalnego, w którym rozwijało się szereg świeckich i katolickich organizacji. Tu też działała jedyna w powiecie szkoła średnia oraz inne placówki oświatowe. Do końca tego okresu w Szamotułach nadal mieszkali, choć w niewielkiej liczbie, przedstawiciele innych grup wyznaniowych, a szczególnie ewangelicy i żydzi. W konsekwencji II wojny światowej struktura narodowościowa i wyznaniowa niemal zupełnie ujednoliciła się, tak że po 1945 roku miasto zamieszkiwali przede wszystkim Polacy – katolicy.

W latach powojennych Szamotuły rozwinęły się pod względem urbanistycznym i zaludnienia (2017 rok – 18 835). Otwarto szereg placówek oświatowych i kulturalnych (m.in. Muzeum Ziemi Szamotulskiej – obecnie Muzeum Zamek Górków). W sferze gospodarczej rozbudowano szczególnie przemysł rolno-spożywczy (cukrownia, olejarnia, paszarnia, rzeźnia), a także zakład produkcji mebli. Po przemianach ustrojowych i gospodarczych w latach 90. XX wieku i na początku XXI wieku większość dużych zakładów została zamknięta, a powstały mniejsze przedsiębiorstwa usługowo-handlowe. Szamotuły nadal są siedzibą powiatu (z przerwą w latach 1975-1999), Sądu i Prokuratury Rejonowej, Aresztu Śledczego oraz szpitala.
 

Dziękujemy, teraz zawsze będziesz na bieżąco!
Przeglądasz tę stronę w trybie offline.
Przeglądasz tę stronę w trybie online.